Overstromingen

woensdag 11 augustus 2010

Het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt; er staat vaker water op straat en ’s zomers is er meer droogte. In het westen van het land komt daar een dalende bodem bij. (Bijna) overstromingen, wateroverlast en watertekort komen vaker voor. De waterhuishouding en waterverdeling in Nederland wordt dan ook steeds belangrijker.

Een overstroming ontstaat als een onbeheersbare hoeveelheid water het land instroomt. Overstroming is een reëel gevaar voor Nederland, want:

Grote delen van ons land liggen onder de zeespiegel.
Nederland heeft een aantal grote rivieren.
Het klimaat verandert: de zeespiegel stijgt en het regent vaker en harder.

Het water kan overal vandaan komen: uit zee of de grote rivieren en uit binnenwateren zoals vaarten en plassen. Een dijk kan verzakken, een duin kan wegslaan, of het water komt over de dijken heen.

Het effect van sociale media op de zelfredzaamheid na een crisis

maandag 18 maart 2013

In Januari 2011 kreeg Queensland (Australië) te maken met overstromingen van, in de woorden van premier Anna Bligh, “Bijbelse proporties”. Ook hoofdstad Brisbane kwam voor een groot deel onder water te staan. Dat was onverwacht, toch werd er adequaat gereageerd; er vielen ‘slechts’ 32 dodelijke slachtoffers in heel Queensland. Er was weliswaar veel materiële schade, maar daar lieten de Queenslanders zich niet door uit het veld slaan. De berichten in de wereldpers verhaalden vooral over hoe de gevolgen van de overstroming met massale gemeenschapszin en burenhulp het hoofd werden geboden. In die berichtgeving vielen twee dingen op: de veelvuldige verwijzing naar online social media en de collaboratieve houding tussen overheid en burger. Samen met Kim Anema (UNESCO-IHE) onderzocht ik hoe na een crisis sociale netwerken onder druk reageerden. Onze focus was het onderzoeken van het effect van sociale media op de zelfredzaamheid van burgers. We vonden o.a. dat rol van de overheid en hulpverleningsinstanties in een hele korte periode aanzienlijk is veranderd doordat burgers via sociale media zich samen organiseren, oplossingen verzinnen, informatie met elkaar delen en communiceren met hulpverleningsinstanties en overheden.

Zelfredzaamheid is een begrip dat makkelijk in de mond ligt en in veel beleidsdocumenten vaak terugkomt zonder dat het meestal een concrete uitwerking krijgt. Logisch, omdat de gewenste, uit zelfredzaamheid voortkomende activiteiten tijdens een crisis per definitie flexibel, iedere keer weer anders en afhankelijk van de crisissituatie zijn. Maatregelen die de zelfredzaamheid van burgers proberen te vergroten blijven dan ook vaak hangen in goede intenties en ‘symptoombeleid’. Voor overheden en hulpverleningsinstanties is het interessant te bekijken of met behulp van sociale media wel de zelfredzaamheid en samenredzaamheid (gezamenlijke zelfredzaamheid) van burgers versterkt, gestimuleerd of gefaciliteerd kan worden. En op welke manier dat het effectiefst gedaan kan worden. Wij hebben gekeken naar vier karakteristieken van samenredzaamheid: Informatie en Communicatie, Maatschappelijk Kapitaal, Collectieve Competentie en Sociale Gelijkheid. Hierbij hebben we vooral gekeken op welke manier overheid en hulpverleningsinstanties bij een crisis het effectiefst de samenredzaamheid van burgers kan versterken, stimuleren en faciliteren via online sociale media platforms zoals FaceBook, YouTube en Twitter, maar ook interactieve sites als Google Maps, blogs en Instagram.

Het blijkt dat het voor overheden en hulpverleningsinstanties moeilijk is om in te schatten hoe enorm het gedrag van burgers tijdens en na een crisis is veranderd. En het blijkt dan nog gecompliceerder om daar vervolgens de eigen acties en informatie op af te stemmen. Taken die voorheen bijna exclusief als rol van de overheid werden gezien, blijken nu in snel tempo (gedeeltelijk) door burgers op zich genomen te worden. Soms nog voordat bepaalde officiële meldingen zijn gedaan of duiding door de overheid of bijvoorbeeld politie en brandweer is gegeven, informeren en communiceren burgers onderling over de wijze waarop de crisis zich voltrekt. Men wacht lang niet altijd meer op officiële meldingen en verzoeken van instanties, maar besluit zelf op basis van informatie van vrienden, familie, collega’s of buren om te evacueren of te blijven. De rol van overheden en hulpverleningsinstanties verandert van enige officiële en vertrouwde berichtgever in een van de instantie die – soms gewantrouwd vanwege traagheid – over de crisis berichten.

Bij de Australische overstromingen bleek het belangrijk om deze verschillende informatiestromen van burgers via Twitter, FaceBook en YouTube niet te negeren, maar er juist naar te verwijzen en onderdeel van te worden. Zo nam in Australië de politie het initiatief om geruchten die de ronde deden, te ontkrachten. Met de hashtag #mythbuster werden op FaceBook en Twitter bepaalde onwaarheden met klem naar het rijk der fabelen verwezen. Verder was de politie niet bang om ook de hulp van burgers in te roepen bij bijvoorbeeld het zoeken naar slachtoffers. De aanbeveling is dus zeker om te zorgen dat je tijdig met de juiste informatie deel uit gaat maken van de meer informele informatiestromen. Probeer juist samen met burgers, andere overheden en hulpverleners samen te werken en blijf niet op je eigen communicatie-eiland waar je na lang beraad een officieel geformuleerde mededeling doet over jouw organisatie.

Maar niet alleen op het gebied van communicatie en informatie is het speelveld veranderd. Ook als het gaat om daadwerkelijke hulpverlening zijn de bakens verzet. Er is een duidelijke verschuiving zichtbaar van burgers die elkaar actief helpen en daarbij niet langer afwachten wat de overheid of hulpverleners voor hen in gedachten hebben. Zo zijn ook in bij deze overstromingen veelvuldig acties via bijvoorbeeld FaceBook, blogs of in de haast opgezette sites voor vrijwilligers als QLDfloods.com. Van taarten die werden gebakken voor hulpverleners tot een mud army die de modder kwam opruimen, en van slaapplaatsen die werden aangeboden tot mensen die deur na deur huizen langs gingen om te bekijken of andere buurtbewoners nog hulp nodig hadden; de diversiteit aan initiatieven die via sociale media werden opgezet is groot. Opvallend is dat ook enkele hulpverleningsinstanties zoals de brandweer gebruik maakten van deze vrijwilligersnetwerken door actief te vragen om materieel of ondersteuning.

Na deze overstromingen in Australië werd ook bij andere rampen als de tsunami en kernramp in Japan (maart 2011) of Superstorm Sandy (oktober 2012) duidelijk dat de manier waarop overheden en hulpverleningsinstanties met burgers communiceren en zouden kunnen samenwerken ingrijpend is veranderd. Voeg daarbij dat de burgers niet langer slechts hulpeloos slachtoffers zijn, maar op veel manier het heft in eigen handen nemen om elkaar te informeren en op allerlei manieren te helpen. Volgens de uitkomsten van ons onderzoek kan de inherente veerkracht in een samenleving met de juiste maatregelen benut en versterkt worden ten behoeve van de crisisbeheersing. Voor overheden en hulpverleners is het raadzaam om in tijden van stilte voordat een crisis zich voordoet zich op deze nieuwe rol voor te bereiden.

'Vluchtadvies kan duizenden extra levens redden als dijk breekt'

maandag 18 februari 2013

'Stap om 14.30 uur in uw auto en vlucht via de A58 naar Bergen op Zoom.' Dergelijke vluchtadviezen, met tijdstip van vertrek en een ontsnappingsroute, kunnen duizenden extra levens redden bij een dijkdoorbraak. .

Dit volgt uit onderzoek van Olga Huibregtse, die maandag promoveert aan de TU Delft. Ze simuleerde evacuatiestrategieën voor Walcheren, met 112 duizend inwoners het dichtstbevolkte schiereiland van Zeeland.

Hoeveel automobilisten kunnen in zes uur tijd het schiereiland verlaten via een van de vier toegangswegen? Bij een traditionele evacuatie, waarbij mensen via de kortste route naar veilig terrein rijden, maken ongeveer 56 duizend mensen zich bijtijds uit de voeten. Bij de slimme evacuatiemethode zijn dit er 75 duizend.

Volgens Huibregtse maken moderne communicatiemiddelen die nieuwe vorm van evacueren haalbaar. De overheidsdienst NL-Alert - nu nog in ontwikkeling - kan mensen een sms sturen afhankelijk van hun afstand tot een zendmast. Niet iedereen zal zo'n officieel reisadvies opvolgen, beseft Huibregtse. 'Daarom hield ik rekening met een ongehoorzaamheidsfactor.'

Naar aanleiding van de zestigste herdenking van de watersnoodramp waarschuwde minister Schultz (Infrastructuur) onlangs dat Nederland onvoldoende is voorbereid op een grote dijkdoorbraak. Rijkswaterstaat onderzoekt onder meer de mogelijkheid om bij naderende rampen wegen te verdubbelen, waardoor automobilisten over alle rijbanen het rampgebied kunnen verlaten.

Helderheid
Tot verdubbeling van de capaciteit leidt dat echter niet, zegt Huibregtse. 'Op kruispunten ontstaat dan verwarring omdat mensen niet direct aanvoelen hoe die nieuwe verkeerssituatie werkt. Ook moeten er voor hulpdiensten rijbanen vrij blijven om het rampgebied binnen te komen. Je kunt dus niet overal éénrichtingsverkeer invoeren. Bij een evacuatie heb je helderheid nodig en daar zit precies de kracht van een sms met een aanbevolen tijdstip van vertrek en een vluchtroute.'

Ook voor mensen zonder auto heeft Huibregtse een advies. 'Neem de fiets. Je kunt weinig meenemen, maar waarschijnlijk ben je wel als een van de eersten op hoger gelegen grond.'

Waterschap eist onderzoek aardbevingbestendigheid dijken

maandag 18 februari 2013

Het is niet vanzelfsprekend dat de dijken in het noorden van het land eventuele nieuwe aarschokken zonder schade zullen doorstaan. De waterschappen In Groningen en Drenthe willen dat het Rijk dan ook zo snel mogelijk een onafhankelijk onderzoek laat instellen naar de aardbevingbestendigheid van de belangrijkste waterkeringen.

Uitblijven schade niet vanzelfsprekend
‘We weten gewoon niet welke schokken ze aankunnen, dat hebben we in Nederland ook nooit hoeven te weten.’ Dat stelt Dijkgraaf Bert Middel van Waterschap Noorderzijlvest in een reactie op de reeks bevingen die Groningen deze maand heeft getroffen. Tot nu toe hebben de dijken de bevingen goed doorstaan. Maar mede namens zijn collega Alfred van Hall van Waterschap Hunze en Aa’s noemt Middel dat bij nieuwe bevingen geen vanzelfsprekendheid.

Nieuwe schokken mogelijk 25 maal sterker
‘Experts houden rekening met schokken die kunnen oplopen tot 5.0 op de schaal van Richter. Dat zou 25 maal de sterkte zijn van wat we tot nu toe gehad hebben. Ik ga geen paniek zaaien, maar wil wel zeker weten of de dijken dat aankunnen,’ stelt Middel.

Water vier meter hoog
Vooral de sterkte van de Eemskanaalkade is voor de veiligheid van groot belang. ‘Daarachter staat het water soms vier meter hoger dan het land eromheen. Als deze dijk het begeeft dan loopt er heel snel zomaar 7.000 hectare onder. En dat is niet alleen landbouwgrond, daar liggen dorpen, bedrijventerreinen met zware chemische industrie en bij de Eemshaven zelfs energiecentrales.’

Zware schok verwacht in augustus
Het voornemen van het kabinet om rond 1 december van dit jaar met een rapportage te komen noemt Middel ‘veel te laat’. Dat moet en kan veel sneller. ‘Nogmaals, ik ben geen aardbevingsexpert, maar hoor van mensen die dat wel zijn dat ze rekening houden met een zware schok in augustus van dit jaar.’

Hij baseert zich op voorspellingen dat de kans op bevingen acht maanden na een piek in de gaswinning het grootst zou zijn. ‘En die piek was tijdens de koudegolf die we net achter de rug hebben, dus reken maar uit.’

NAM mag niet onderzoeken
Voor augustus wil Middel eventuele versterkingen hebben uitgevoerd. Dus wil hij zo snel mogelijk weten of er aanpassingen nodig zijn om de dijken aardbevingbestendig te maken. ‘We moeten niet op een rapport gaan zitten wachten.’

Een andere eis is dat het onderzoek volstrekt onafhankelijk wordt uitgevoerd. ‘Het mag niet zo zijn dat de NAM hier iets over te zeggen krijgt, dan keurt de slager zijn eigen vlees.’

NAM mag wel betalen
De NAM mag volgens Middel wel betalen voor alle kosten die aan de dijken gemaakt moeten worden. ‘Het klinkt zo mooi de Nederlandse Aardolie Maatschappij, maar het is gewoon een samenwerking van Exxon en Shell. Deze multinationals moeten opdraaien voor de schade. Daar hoeven onze burgers niet voor te bloeden’, aldus de dijkgraaf.

Evacuatie in Nederland bij overstroming heeft wél nut

donderdag 14 februari 2013

Een evacuatie vanwege een overstroming heeft meer nut voor Nederland dan meestal wordt verondersteld. Dat is een van de conclusies van Olga Huibregtse, die op dit onderwerp promoveert aan de TU Delft. Wel moet je automobilisten aangeven wanneer te vertrekken, waar naar toe te gaan en welke route te volgen.

‘Nederland is slecht voorbereid op een watersnoodramp. Te veel mensen weten bijvoorbeeld niet wat ze moeten doen in geval van nood’, zo liet minister Schultz van Infrastructuur & Milieu onlangs optekenen. Promovenda Olga Huibregtse van de TU Delft is een van de onderzoekers die daarin verandering probeert te brengen, samen met prof. Serge Hoogendoorn en Andreas Hegyi. Zij richtte zich op een efficiëntere evacuatie per auto in geval van een overstroming. Huibregtse nam in haar onderzoek onder meer de auto-evacuatie van Walcheren, met 112.000 inwoners, als voorbeeld. ‘Het klopt inderdaad dat we niet zo goed voorbereid zijn op een evacuatie’, stelt Huibregtse. ‘Maar met een effectief evacuatieplan, is daar zeker verandering in te brengen.’

Evacuaties worden gekenmerkt door een hoog niveau van onzekerheid, zoals onzekerheid in het gedrag van de mensen (volgen ze de gegeven instructies wel op?) of in de capaciteit van het autonetwerk. Huibregtse: ‘Wanneer onzekerheid niet wordt meegenomen in de evacuatie-instructies die worden uitgegeven, zijn de instructies waarschijnlijk weinig effectief. Bijvoorbeeld in het geval dat het gedrag van de mensen afwijkt van het verwachte gedrag.’ Huibregtse nam daarom in haar onderzoek naar optimale evacuatie-instructies, als eerste, ook de combinatie van factoren onzekerheid en nalevingsgedrag mee. ‘Ik presenteer optimalisatiemethoden die resulteren in instructies voor automobilisten: wanneer te vertrekken, waar naar toe te gaan en welke route te volgen. Deze geoptimaliseerde instructies blijken aanzienlijk effectiever dan instructies op basis van eenvoudige regels, zoals het instrueren van de evacuees om simpelweg de kortste route te volgen. Dit wijst er op dat evacuatie meer nut heeft voor Nederland dan meestal wordt verondersteld. Om de instructies goed toe te passen, zullen ze wel onderdeel moeten zijn van een breder plan dat ook communicatie- en operationele strategieën omvat.’

Meer informatie bij dreigende watersnood

vrijdag 1 februari 2013

Bij dreigende overstromingen gaat het Nederlandse Rode Kruis burgers voortaan actief informeren over hoe ze zich kunnen beschermen.
Dat doet de hulpverleningsorganisatie niet alleen door te pleiten voor evacuatieplannen en een landelijk registratiesysteem, maar ook door tips te geven via sociale media, in kranten, op radio en televisie.

Het Rode Kruis zet ook vrijwilligers in om de risicogroepen als ouderen en gehandicapten te informeren of te helpen.

Dat maakt een woordvoerder van het Rode Kruis vrijdag bekend, de dag dat Nederland herdenkt dat 60 jaar geleden de Watersnoodramp zich in het zuidwesten van Nederland voltrok.

Onvoldoende voorbereid
Minister van Infrastructuur Melanie Schultz van Haegen stelde vorige week nog dat Nederlanders onvoldoende zijn voorbereid op een watersnoodramp. Haar ministerie komt volgend jaar met een programma om het land beter voor te bereiden op eventuele rampspoed. Per regio wordt een evacuatieplan opgesteld.

Het Rode Kruis steunt de minister hierin. Het informeert burgers al bij extreme hitte en kou. Diezelfde aanpak wil het nu ook hanteren als er een watersnood dreigt.

Dreiging
Nederlanders zijn zich onvoldoende bewust dat ze zich voor moeten voorbereiden op noodsituaties zoals overstromingen, stelt Nico Zuurmond, verantwoordelijk voor noodhulp van het Rode Kruis.

''Mensen hebben de neiging te denken: dit overkomt mij niet, maar er zijn recente voorbeelden die aantonen wat er kan gebeuren. Denk aan de dijkdoorbraak in Wilnis, de dreigende doorbraak in Woltersum, of de risicovolle situatie die woensdagavond ontstond door de combinatie van springtij en harde wind in Noord-Holland.’’

Watersnoodramp
De watersnoodramp in 1953 was voor de hulpverleningsorganisatie een van de grootste inzetten op het gebied van ramphulpverlening. Meer dan 5000 vrijwilligers uit het hele land kwamen in actie bij de reddingsacties en evacuaties.

Ook was het verantwoordelijk voor de identificatie en registratie van de slachtoffers. Een goed en eenduidig registratiesysteem in heel Nederland is belangrijk om aan families zo snel mogelijk duidelijk te maken hoe hun dierbaren eraan toe zijn, aldus het Rode Kruis.