Er komen steeds meer maatregelen om de samenleving te beschermen tegen risico’s. Denk aan risico’s als de Mexicaanse griep of de veiligheid in tunnels. Door de bezorgdheid over de veiligheid die dan ontstaat, kan de overheid ‘overreageren’ en (dure) maatregelen nemen die nauwelijks leiden tot meer veiligheid. Daarom ontwikkelt de Rijksoverheid een visie op haar rol bij het omgaan met risico’s.

Visie op verantwoord omgaan met risico’s
Het ontwikkelen van de visie gebeurt in het tweejarige programma Risico’s en verantwoordelijkheden, dat in voorjaar 2009 is gestart.

Het programma richt zich op fysieke risico’s. Zoals gezondheidsrisico’s, arbeidsomstandigheden en verkeersveiligheid. Terrorisme en criminaliteit vallen hier niet onder.

Overheid geen risico-vangnet
Het overreageren op risico’s wordt risico-regelreflex genoemd. Dit kan onder andere leiden tot dure maatregelen die nauwelijks effect hebben. Ze kunnen bovendien onbedoelde bijwerkingen hebben, zoals het beperken van de keuzevrijheid.

De roep om overheidshandelen komt vaak vanuit de media en de politiek. Daarnaast zien burgers en bedrijven het voorkomen van risico’s vaak te vanzelfsprekend als overheidstaak. Net als het uitkeren van een schadevergoeding. Terwijl de overheid hier lang niet altijd verantwoordelijk voor is. De overheid draagt zelf onbedoeld bij aan het beeld dat zij het voornaamste vangnet is bij risico’s. Hierdoor lijkt het vaak dat de overheid faalt, wat bij burgers en bedrijven leidt tot teleurstelling.

Met het programma Risico’s en verantwoordelijkheden wil de overheid dan ook meer inzicht krijgen in de werking van de risico-regelreflex. En de dilemma’s ervan bespreken met burgers, politici en journalisten. Ook komen er voorstellen voor hoe de overheid passend kan omgaan met fysieke veiligheid. Bijvoorbeeld na incidenten. Het gaat daarbij om vragen als: wie is verantwoordelijk voor bepaalde risico’s en welke risico’s zijn toelaatbaar.

Eigen verantwoordelijkheid voor omgaan met risico’s
Extra aandachtspunt is de verantwoordelijkheid van de overheid voor preventie en schadevergoeding. Burgers en bedrijven moeten zich realiseren dat ze niet alleen naar de overheid moeten kijken. Zij zijn zelf ook verantwoordelijk voor het omgaan met risico’s. De overheid kan dan meer ruimte bieden voor bijvoorbeeld risicovolle activiteiten die geen schade aan anderen toebrengen. Bijvoorbeeld het wonen in uiterwaarden van rivieren.

Dit past in het doel van het kabinet om de samenleving meer ruimte te bieden en om de overheid kleiner en compacter te maken.

Betrokken ministeries bij visie
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt bij het ontwikkelen van de visie samen met de ministeries van Veiligheid en Justitie (V&J), Infrastructuur en Milieu (I&M), Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).​