Spoorwegincident is de algemene term voor een ongeval, calamiteit of ramp op of nabij de spoorinfrastructuur in Nederland. In dit dossier gebruiken we de term spoorwegincident voor een incident als ongewenste gebeurtenis op het Nederlandse spoor, en de term spoorwegincidentbestrijding (SIB) voor de aanpak daarvan door de hulpverleningsdiensten.
De Onderzoeksraad voor Veiligheid - voorheen: de Raad voor de Transportveiligheid - heeft naar aanleiding van de treinbotsing tussen twee reizigerstreinen in Dordrecht (1999) in haar rapport al aanbevolen om de voorbereiding op spoorwegincidenten te herzien. Mede op grond van die aanbeveling heeft de NVBR in nauwe samenwerking met ProRail en de hulpverleningsdiensten de Leidraad Voorbereiding Treinincidentbestrijding (VTB) ontwikkeld en uitgegeven in 2004.
De voorbereiding op SIB voor de Betuweroute en de HSL-Zuid toonden echter in 2004, dat aanzienlijk diepgaandere en meer ingrijpende verbeteringen noodzakelijk waren. Deze verbeteringen zijn voor SIB op de gehele spoorinfrastructuur van toepassing, dus ook voor het conventionele of ‘bestaande’ spoor.
Hoewel de aanpak van Trein-Incident-Management (TIM), de TIM-aanpak als ‘rode draad’ binnen de huidige Leidraad VTB (2004) van toepassing blijft, hebben de aanpassingen en aanvullingen betrekking op alle onderdelen van deze leidraad. Een volledige herziening van de huidige Leidraad VTB is daardoor noodzakelijk.
SIB vraagt bijzondere aandacht van de hulpverleningsdiensten en de andere diensten die daarbij betrokken zijn. Behoudens overeenkomsten met andere vormen van incident- of rampenbestrijding zijn er ook een aantal specifieke kenmerken:
- de snelheid en massa van treinen;
- het aantal passagiers: tot 2000 passagiers per treincombinatie;
- de gevaarlijke stoffen die bij goederenvervoer betrokken kunnen zijn;
- personen- en goederenvervoer op dezelfde spoorinfrastructuur;
- de beperkte bereikbaarheid van de incidentlocatie;
- de techniek van het spoor en daaraan gekoppelde bijzonderheden zoals hoogspanning op de bovenleiding, bediening van technische installaties in tunnels, enz;
- de spoorwet- en regelgeving.