Langdurige neerslag in december en januari, verdamping door relatief hoge temperaturen. Voeg hierbij een noordwesterstorm van een paar dagen aan toe en je hebt de ingrediënten voor overstromingsgevaar. Direct levensgevaar deed zich niet voor. De wateroverlast in Groningen was, gezien omvang, impact, maatregelen en gevergde bijstand wel de eerste (dreigende) crisis van 2012.

'Piping'
Op 5 januari 2012 raken in Groningen en Friesland de binnendijken verzadigd. Doornat verliezen zij rap hun betrouwbaarheid. Het wordt spannend bij het Groningse dorp Tolbert door een dreigende dijkdoorbraak. Dit loopt uiteindelijk goed af. Er is aan de 85 bewoners verzocht het bedreigde gebied te verlaten. Een nacht later krijgt de dijk bij het Eemskanaal last van “piping”: het water sijpelt door de dijk, er ontstaan gaten. De bewoners in het bedreigde gebied verlaten hun huizen. Ook de waterstanden in Friesland stijgen tot kritieke hoogte. Aan het eind van de middag gaat het mis in Grou. Een 200 m lange kade breekt door. Ook Drenthe raakt betrokken als de kades rondom het Leekstermeer het dreigen te begeven. Bij het Koningsdiep en de Rodewolderdijk wordt de kade versterkt met zandzakken.

Evacuatie
De dreigende situatie bij het Eemskanaal leidt tot evacuatie. 885 bewoners van de dorpen Woltersum, Wittewierum en delen van Ten Boer en Ten Post in het noorden van Groningen moeten hun huizen verlaten. Duizenden stuks vee moeten verhuizen naar droge gebieden. Ook voor honderden Friezen wordt de situatie nijpend. Hen wordt dringend aangeraden hun woongebied zo snel mogelijk te verlaten. Defensie ondersteunt bij de evacautie doormiddel van het inzetten van landmachtvoertuigen.

Maatregelen
Regio’s schalen op tot het hoogste niveau. Brandweer en militairen van de Nationale Reserve en anderen verrichten zwaar en nuttig werk. Dijken en kades worden versterkt met zandzakken. Andere worden juist ‘doorgeprikt’: onbewoonde polders worden opgeofferd om het waterpeil in kanalen en sloten te verlagen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij Kropsmeer en Westerbroek in Groningen, maar ook in Friesland wordt deze tactiek door de waterschappen toegepast. Vier grote pompen van Rijkswaterstaat worden aangevoerd. Zij zijn sterk en helpen Groningen en Friesland bij het wegpompen van overtollig water. Een noodverordening wordt ingesteld. Dit weert ramptoeristen, zodat hulpverleners onbelemmerd hun werk kunnen doen. Mobiele Eenheden uit diverse regio’s bewaken geëvacueerde gebieden en handhaven de noodverordening.

F-16
Een F-16 jachtvliegtuig scheert over Groningen. De infraroodapparatuur onder het defensietoestel brengt de problemen in de dijken haarscherp in beeld. Het toestel maakt meerdere vluchten voor analysemateriaal.

Overige provincies
In Zuid-Holland worden dijken permanent bewaakt. Tienduizenden zandzakken beschermen de Alblasserwaard, Hardinxveld, Kinderdijk, Groot-Ammers en Sliedrecht. Overwogen wordt de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg te sluiten maar dat blijkt net niet nodig.
Overijssel beschikt in Kampen over een balgstuw. Het rubber gevaarte wordt bij dreigende waterstand opgeblazen tot een ware stuw en voorkomt overstroming van een gebied. De balgstuw is tot nu slechts enkele keren opgeblazen om overstromingen te voorkomen.

Het weer betert
Na een paar dagen stopt het met regenen en gaat de wind liggen. Hiermee zijn de natuurverschijnselen die deze crisis veroorzaakten voorbij en zowaar: het water zakt. Er kan gespuid worden. Mondjesmaat, hooguit 20 cm per dag om de dijken gelegenheid te geven te herstellen. Al gauw kunnen de evacués terug. Het vee wordt later teruggebracht naar hun weiden en stallen.

Samenwerking
Het NCC en de betrokken departementen hebben nauw samengewerkt met de veiligheidsregio’s en ondersteund waar nodig. Het LOCC heeft de operationele bijstand gecoördineerd tijdens deze crisis.

Nooit meer natte voeten?
Nederland is een waterland. Bijna 60% van de Nederlanders woont beneden zeeniveau. De buitendijken bleven fier overeind. Geen druppel zeewater kwam de polder in. Het weer was niet extreem op zich. Een paar natuurverschijnselen tegelijkertijd echter, elk niet eens uitzonderlijk, waren de aanleiding tot grote wateroverlast en ingrijpende evacuaties. Nederland zou Nederland niet zijn als het hierin zou berusten. Er zal lering worden getrokken en er zullen maatregelen genomen worden om een volgende keer deze aanvallen van de natuur beter de baas te kunnen.