Een plotselinge evacuatie, zoals donderdagmorgen in het Groningse Tolbert, doet heel veel met de mensen die het treft. Het blijft ze de rest van hun leven bij. Het kan ook nog lange tijd voor psychische klachten zorgen.

Dat zei burgemeester Henk Zomerdijk, die in 1995 zijn dorp Ochten in Gelderland liet evacueren omdat de Waalbandijk dreigde door te breken. „Op 1 februari om 9.30 uur gaf ik het bevel. Met zulke dagen als nu is het alsof het gisteren is gebeurd.” Hoewel Zomerdijk tegenwoordig eerste burger van Duiven is, heeft hij nog zeer warme banden met de Ochtenaren. „Het begrip vóór of na de Tweede Wereldoorlog wordt vaak gebruikt. Maar in Ochten spreekt iedereen over vóór of na het hoge water om aan te duiden wanneer iets is gebeurd.”

„Wat me heel erg is bijgebleven, is de zelfredzaamheid van de mensen. Toen de nood echt aan de man kwam, hielp iedereen elkaar. Maar 5 procent deed een beroep op klaarstaande hulp van de gemeente”, vertelt Zomerdijk. „Dat heeft me trouwens ook geleerd dat je alle rampenplannen kan weggooien als er echt een ramp dreigt: het komt voor het grootste deel aan op improvisatie. Er gebeurt van alles wat niemand had voorzien.”

In Ochten bleken jonge boeren bijvoorbeeld weinig ervaring te hebben met het vervoeren van vee in veewagens. Dat verliep veel moeizamer dan gedacht. Velen lieten in de haast hun kleinvee en huisdieren achter. Maar naarmate het langer ging duren, moesten die beesten wel worden gevoerd. „Ambtenaren en brandweerlieden kregen sleutels en instructies van de baasjes. We hadden meer dan genoeg eieren die dagen”, lacht de burgemeester, die toen zelf met een team hulpverleners in het rampgebied achterbleef.

Wat ook noodzakelijk bleek, was het vrijmaken van een team ambtenaren en gezondheidswerkers voor de nazorg, tot zeker een jaar na de evacuatie. „Ongeveer een kwart van de evacués kampte met een trauma, vooral ouderen die de oorlog nog hadden meegemaakt. Sommigen hebben er nog steeds last van dat ze toen zomaar huis en haard moesten verlaten. En hoewel de dijk in Ochten na 1995 prima op orde is gebracht, worden sommigen in het dorp toch weer witjes om de neus nu het water in de Waal hoog staat en door de harde wind tegen de dijk beukt. Het gaat nooit meer helemaal over.” ​